Home / Soạn văn / Soạn bài Đất nước (trích trường ca Mặt đường khát vọng)
Loading...

Soạn bài Đất nước (trích trường ca Mặt đường khát vọng)

blogvanhoc.net – Soạn bài Đất nước (trích trường ca Mặt đường khát vọng) / Phân tích bài thơ Đất nước (trích trường ca Mặt đường khát vọng) của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Câu 1. Đoạn trích thể hiện sự cảm nhận và lí giải của Nguyễn Khoa Điềm về đất nước. Hãy chia bố cục, gọi tên nội dung trữ tình từng phần và tìm hiểu trình tự triển khai mạch suy nghĩ và cảm xúc của tác giả.

Bài thơ được chia làm hai phần:

-Phần 1: 42 câu thơ đầu: nguồn gốc của đất nước, những nét đẹp trên nhiều phương diện của đất nước theo cảm nhận của nhà thơ.

-Phần 2: những câu thơ còn lại: quan niệm đất nước của nhân dân, nhân dân làm nên đất nước.

Mạch suy nghĩ và cảm xúc của tác giả: xuyên suốt bài thơ là xúc cảm của tác giả về Đất Nước được viết hoa, là đối tượng biểu cảm, đối tượng thẩm mĩ. Đất Nước hiện lên trong con mắt nhà thơ với vẻ đẹp được phát hiện ở chiều sâu trên nhiều bình diện: lịch sử, địa lí, văn hóa…gắn với tình cảm thiết tha, gắn bó, nghĩa tình.

 

Câu 2. Trong phần đầu của đoạn trích ( từ đầu đến “Làm nên Đất Nước muôn đời”), tác giả đã cảm nhận về đất nước trên những phương diện nào? Cách cảm nhận của tác giả có gì khác với các nhà thơ cùng viết về đề tài này?

Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm được cảm nhận trên nhiều phương diện :

-Phương diện thời gian :

+ »Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi » Đất Nước gắn bó với chiều dài lịch sử 4000 năm, với thuở đầu khai sinh đất nước, gắn liền với những truyền thuyết, những sự kiện lịch sử.

+Đất Nước gắn thời với thời gian sinh sống, trưởng thành của các thế hệ.

-Phương diện không gian ( đặc biệt được tác giả nhấn mạnh) :

+Đất Nước gắn liền với hoạt động văn hóa, không gian sinh hoạt của con người.

+Đất Nước là nơi : anh đến trường, nơi em tắm, nơi hò hẹn, nơi đoàn tụ, nơi Chim về, nơi Rồng ở…Đất Nước bao gồm tất cả mọi hoạt động, tạo nên quá khứ, hướng đến tương lai.

+Đất Nước là nơi sinh tồn và phát triển của bao thế hệ.

-Phương diện văn hóa, phong tục, tập quán :

+Đất Nước gắn liền với những phong tục tập quán đẹp có từ lâu đời, từ « ngày xửa ngày xưa », với miếng trầu bà ăn,

+Đất Nước gắn bó với những hình ảnh bình dị, gần gũi : Tóc mẹ bới sau đầu, hạt gạo một nắng hai sương

+Đất Nước gắn liền với lao động, đấu tranh : trồng tre mà đánh giặc,

+Đất Nước là lối sống ân nghĩa thủy chung của con người Việt nam.

=>Ngay từ cách viết như lời thủ thỉ tâm tình đã khiến bài thơ khác với những bài thơ khác. Ở thời kì này có rất nhiều tác giả viết chung đề tài, tuy nhiên bài thơ luôn đem lại những dấu ấn đặc biệt. Nó đặc biệt trước hết ở tình cảm thiết tha của tác giả dành cho Đất Nước, một tình yêu nồng nàn, ấm áp, trân trọng. Đất Nước trong mắt tác giả thiêng liêng và lắng đọng nhưng lại được miêu tả cực kì giản dị, gần gũi. Đất Nước được nhìn với con mắt toàn diện trên mọi phương diện, từ thời gian, không gian đến những chiều sâu của lịch sử, văn hóa, địa lí.

 

Câu 3. Phần sau của đoạn trích ( Từ »Những người vợ nhớ chồng » đến hết) tác giả tập trung làm nổi bật tư tưởng : »Đất Nước của nhân dân ». Tư tưởng ấy đã đưa đến những phát hiện sâu và mới của tác giả về địa lí, lịch sử, văn hóa,…của đất nước ta như thế nào ? Vì sao có thể nói tư tưởng ấy nổi bật trong đoạn trích này và nhiều bài thơ thời chống Mĩ ?

Tư tưởng « Đất nước của nhân dân » đã chi phối, quy tụ mọi cách nhìn về đất nước, đưa tác giả đến những phát hiện mới mẻ :

-Địa lí : Nhiều hình ảnh thiên nhiên, nhiều địa danh, danh lam thắng cảnh hiện lên không đơn thuần là những vẻ đẹp thông thường, nó đã làm nên vẻ đẹp đất nước từng ngày có như hôm nay. Điệp từ « góp » cho thấy đất nước không tự nhiên mà có, nó được làm đẹp lên từng ngày.

+ Mọi sự vật địa lí đều in đậm trong tâm trí người dân Việt.

+Mỗi tên đất, tên sông đều chất chưa dáng hình con người Việt Nam ở đó.

-Lịch sử : Những cái tên lịch sử như chứng nhân, luôn có sự góp mặt của con người làm nên, bởi « Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi/ Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha ». Ông cha ta làm nên đất nước, cũng bồi đáp và hóa vào núi sông ta.

-Văn hóa : bốn nghìn năm Đất Nước, đâu đâu cũng mang đậm tâm hồn, hình bóng ông cha, từ thủa xây, giữ và dựng nước, bất kể là ai, bất kể là thế hệ nào. Đất Nước của nhân dân, từ hạt lúa, ánh lửa, hòn than, giọng điệu, tên làng, tên xã…nhân dân làm nên đất nước, trong Đất Nước đều là bóng hình của nhân dân.

=>Trong thời kì chống Mĩ tư tưởng Đất Nước của nhân dân là tư tưởng nối bật vì một phần là sự ảnh hưởng của hoàn cảnh lịch sử, chiến tranh xảy ra, tinh thần dân tộc càng cao, đó là tinh thần đoàn kết giữ vững bờ cõi, độc lập dân tộc, quyền làm chủ. Điều này có tác dụng cổ vũ tinh thần của nhân dân trong cuộc chiến đấu tàn khốc và trường kì của dân tộc, tiếp thêm sức mạnh và lí trí, vững vàng vượt qua.

 

Câu 4. Hãy nêu những ví dụ cụ thể và nhận xét về cách sử dụng chất liệu văn hóa dân gian của tác giả (ca dao, tục ngữ, truyền thuyết, phong tục…), từ đó tìm hiểu những đóng góp riêng của nhà thơ về nghệ thuật biểu đạt. Vì sao có thể nói chất liệu văn hóa dân gian ở đoạn trích này gợi ấn tượng vừa quen thuộc vừa mới lạ.

Tác giả sử dụng rất khéo léo, phong phú chất liệu văn hóa dân gian trong đoạn trích :

-« Miếng trầu bây giờ bà ăn »- phong tục của người Việt Nam là « miếng trầu là đầu câu chuyện ».

-« Cha mẹ thương nhau gừng cay muối mặn »-Ca dao » Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau ».

-Sự tích hòn Trống Mái, truyền thuyết Thánh Gióng, vua Hùng Vương…

=>Nguyễn Khoa Điềm đã làm mới cách biểu đạt, cách diễn đạt vừa gần gũi, vừa mới mẻ. Cách biểu đạt giàu có hình ảnh, nhiều suy tư với giọng thơ trữ tình- chính luận sâu lắng, thiết tha.

Chất liệu dân gian ở đoạn trích vừa quen thuộc, vừa mới lạ :

-Quen thuộc : những hình ảnh dân gian vốn từ lâu đã đi sâu vào tâm trí, vào những câu ca, lời hát của người dân Việt Nam.

-Mới lạ : từ trước đến nay có lẽ Nguyễn Khoa Điềm là người đầu tiên kết hợp nhuần nhuyễn hình ảnh dân gian vào trong thơ, vừa tạo chiều sâu cho đoạn trích, vừa thể hiện được tư tưởng của tác giả.

(Các bạn cũng nên đọc bài soạn Việt Bắc của Tố Hữu trên blogvanhoc.net.)

 

blogvanhoc.net

Rate this post
Loading...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

DMCA.com Protection Status